კონრად ადენაუერი

’’ადენაუერი-ყველაზე ჭკვიანი გერმანელი სახელმწიფო მოღვაწეა,ბისმარკის დროიდან მოყოლებული’’ ჩერჩილი

’’ყველაზე ნიჭიერი ადამიანი ყველა გერმანელს შორის’’ შარლ დე გოლი

’’მან უპირობოდ აირჩია დასავლეთი,თუნდაც გერმანიის გაერთიანების გადადების ფასად’’ ჰენრი კისინჯერი

ხალხი მას ალერსით მოხუცს ეძახდა. ალბათ გერმანიის არც ერთი კანცლერი ყოფილა ასეთი პოპულარული, როგორც კონრად ადენაუერი (1876–1967). ამ კაცს სამართლიანად უწოდებენ ახალი გერმანიის მშენებელს. მართლაც, ადენაუერმა ჩაიბარა დანგრეული სახელმწიფო და დატოვა ძლიერი განვითარებული დემოკრატიული ქვეყანა.

ნაციზმის პრინციპული მოწინააღმდეგე

ადენაუერმა პოლიტიკური მოღვაწეობა გასული საუკუნის 20–იან წლებში დაიწყო. სხვადასხვა დროს ის იყო კიოლნის გუბერნატორი, პრუსიის სახელმწიფო საბჭოს წევრი. ამ დროს ნათლად გამოიკვეთა მისი პოლიტიკური მრწამსიც. ადენაუერი მთლიანად იზიარებდა ქრისტიანულ და დემოკრატიულ ფასეულობებს, თუმცა ქრისტიან–დემოკრატიული პარტია გერმანიაში ჯერ არ იყო შექმნილი. გერმანულ პოლიტიკურ წრეებში მას ასეთი რეპუტაცია ჰქონდა:

– ადენაური იდეალისტია. ის მორწმუნე–ქრისტიანია და, ამასთან, დემოკრატიც.

მაშინდელ გერმანიაში კომუნისტები და ნაცისტები პოპულარობით სარგებლობდნენ, ამიტომ ბევრი გაურბოდა ხმამაღლა დაეფიქსირებინა თავისი უარყოფითი დამოკიდებულება მათდამი. ადენაუერს ამისი არ ეშინოდა:

– ტელმანიცა და ჰიტლერიც ადამიანის ქვენა გრძნობებზე თამაშობენ. მათი ხელისუფლებაში მოსვლა გერმანიისთვის დამღუპველია.

ადენაუერმა ეს პოზიცია არ შეიცვალა არც მაშინ, როდესაც პრეზიდენტი ჰინდენბურგი დათანხმდა ჰიტლერის კანცლერის პოსტზე დანიშვნას.

– ეს კატასტროფის დასაწყისია, – განაცხადა მან.

მალე ჰიტლერმა დაასამარა დემოკრატიის შემორჩენილი ნაშთები. პრეზიდენტი ჰინდენბურგი გადადგა. გერმანიაში აიკრძალა ყველა პარტია, ნაცისტურის გარდა. ჰიტლერმა თავი ფიურერად გამოაცხადა. დაიწყო ოპოზიციონერთა და ებრაელთა სასტიკი დევნა. მალე ჰიტლერი კიოლნში ჩავიდა. ადენაუერი მაშინ კიოლნის გუბერნატორი იყო. როგორც კი შეიტყო, ფიურერი უნდა გვეწვიოსო, სასწრაფოდ მოიწვია თათბირი:

– მე მომახსენეს, რომ ქალაქში გამოფენილია ნაცისტური დროშები სვასტიკით. მართალია ეს?

– მართალია, ჰერ გუბერნატორო.

– დაუყოვნებლივ მოხსენით! – ადენაუერმა ამ სიტყვებს განსაკუთრებით გაუსვა ხაზი.

– მაგრამ, ჰერ გუბერნატორო…

– მე მგონი, გასაგებად გითხარით. წადით და დაუყოვნებლივ ჩამოხსენით დროშები! ბატონ ჰიტლერს უთხარით, რომ სასწრაფო საქმეები გამომიჩნდა, ამიტომ მას ჩემი მოადგილე დახვდება, მასპინძლობასაც ის გაუწევს!

ჰიტლერმა არ აპატია ასეთი თავხედობა. მალე ადენაუერი გესტაპომ დააპატიმრა. საკონცენტრაციო ბანაკში მოხვედრის პერსპექტივა რეალური იყო. ნაცისტებს მხოლოდ იმან შეუშალა ხელი, რომ ადენაუერი ძალზე პოპულარული იყო ინტელიგენციის წრეში. იმხანად კი ჰიტლერს ჰაერივით ესაჭიროებოდა ინტელიგენციის მხარდაჭერა.

– გაათავისუფლეთ ადენაუერი! ვიმედოვნებ, პატიმრობამ ჭკუა ასწავლა და მომავალში აღარ მოაწყობს ასეთ ოინებს! – გასცა განკარგულება ჰიტლერმა.

ადენაუერმა მაინც არ გაიტეხა იხტიბარი და განაგრძო ნაციზმის წინააღმდეგ ბრძოლა. 1944 წელს ადენაუერი კვლავ დააპატიმრეს. ის სასწაულით გადაურჩა სიკვდილს.

გერმანია არ არსებობს, მაგრამ მე ყველაფერს გავაკეთებ, რათა ის აღორძინდეს

1945 წელს დამთავრდა მეორე მსოფლიო ომი. გერმანია განადგურდა. მის ნაცვლად არსებობდა რუსული, ამერიკული და ინგლისური საოკუპაციო ზონები. ნაცისტების ბოროტმოქმედებებმა გერმანელ ერს მთელს მსოფლიოში გაუტეხა სახელი.

გერმანიას ჩამოაჭრეს ტერიტორიები, დააკისრეს რეპარაციები, მისი ლიდერები, როგორც სამხედრო დამნაშავეები, დასაჯეს, გერმანული არმია დაშალეს. მალე გერმანია გაყვეს. დასავლეთში შეიქმნა გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა, რომლის კანცლერიც გახდა ადენაუერი. აღმოსავლეთში კი გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა (გდრ), სადაც რუსების დახმარებით მარიონეტული კომუნისტური რეჟიმი დამყარდა.

კანცლერმა ადენაუერმა მთავრობის სხდომაზე განაცხადა:

– რუსეთს სურს გერმანიის გაერთიანება, ანუ მისი სრულად დაპყრობა!

– ფაქტია, რომ დღეს გერმანია ნანგრევებშია!

– დღეს გერმანია არ არსებობს, – ადენაუერმა ნაღვლიანად გადააქნია თავი, – მაგრამ მე ყველაფერს გავაკეთებ, რათა ის აღორძინდეს!

კანცლერი ენერგიულად შეუდგა გერმანიის აღორძინებას.

პირველი წარმატებები

ერთადერთი სახელმწიფო, რომელსაც გულწრფელად სურდა ძლიერი, დამოუკიდებელი და დემოკრატიული გერმანიის შექნა, აშშ გახლდათ. ომის შემდგომ პირველ წლებში მხოლოდ ვაშინგტონში ესმოდათ, რომ ევროპის უსაფრთხოება წარმოუდგენელი იყო გერმანიის გარეშე. ამიტომაც გფრ–ს გამოეყო დიდძალი ფულადი დახმარება. აშშ ყოველმხრივ მხარს უჭერდა ადენაუერს, მაგრამ კანცლერს ესმოდა, რომ მარტოდენ ეს საკმარისი არ იყო:

– ახალი გერმანიის შექმნა წარმოუდგენელია ახალი იდეოლოგიის და ძირეული ეკონომიკური რეფორმების გარეშე!

ადენაუერის აზრით, იდეოლოგიური ბაზისი ქრისტიანულ–დემოკრატიული ღირებულებები უნდა ყოფილიყო. მათ დამკვიდრებას ხელს უწყობდა ადენაუერის მიერ შექმნილი ქრისტიან–დემოკრატიული პარტია. ეკონომიკური რეფორმების წარმატება კი დიდად განაპირობა ეკონომიკის მინისტრად მიუნხენის უნივერსიტეტის პროფესორის, ერჰარდის დანიშვნამ.

– იმოქმედეთ ენერგიულად! არ მოერიდოთ არაპოპულარული ზომების გატარებას! მე მხარს გიჭერთ! – ასე დამოძღვრა ერჰარდი ადენაუერმა.

ერჰარდმა წარმატებით იმუშავა. 1953 წლისთვის გფრ–ს ეკონომიკამ ომამდელ მაჩვენებელს მიაღწია. ეს პირველი წარმატება იყო. არანაკლები წარმატებით მიმდინარეობდა ახალი სახელმწიფო აპარატის ფორმირებაც. ჩატარდა სრულფასოვანი დენაციფიკაცია. დაისაჯა ყველა, ვისაც სამხედრო დანაშაული ჰქონდა ჩადენილი. ამავე დროს, ადენაუერი სასტიკად ილაშქრებდა უკიდურესობების წინააღმდეგ, როდესაც ნაცისტების დევნის საბაბით მიმდინარეობდა სახელმწიფი აღმშენებლობის საბოტაჟი.

– დასჯას ექვემდებარებიან მხოლოდ ისინი, ვინც სამხედრო დანაშაული ჩაიდინა და არა ყველა, ვინც ჰიტლერული პარტიის წევრი იყო ან ნაცისტების დროს ეკავა თანამდებობები არმიასა თუ სპეცსამსახურებში! – განაცხადა ადენაუერმა.

მალე აღორძინდა გერმანული არმია (ბუნდესვერი), რომელიც ყველაზე ძლიერი და მობილური იყო ევროპაში. ადენაუერი განუხრელად ცდილობდა, რომ გფრ ნატოს წევრი გამხდარიყო.

– არსებულ ვითარებაში ნეიტრალიტეტი ფიქციაა! მხოლოდ ნატოს შეუძლია ჩვენი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა! – განაცხადა ადენაუერმა პარლამენტის ტრიბუნიდან. 1955 წელს დასავლეთ გერმანია ოფიციალურად გახდა ნატოს წევრი.

ფრიად საინტერესოდ წარიმართა გერმანიის დაზვერვის ფორმირება, რომელსაც სათავეში გელენი ედგა. ადენაუერი ყოველმხრივ უჭერდა მას მხარს. გელენის ორგანიზაციაზე ზრუნვა კანცლერმა თავის მარჯვენა ხელს, გლობკეს დაავალა. როგორც კი გფრ მეტ–ნაკლებად მომძლავრდა ეკონომიკურად, გელენის ორგანიზაციას ბიუჯეტიდან სოლიდური თანხა გადაურიცხეს.

აშშ–ს დახმარებამ და ადენაუერის ბრძნულმა პოლიტიკამ გამოიღო შედეგი: დასავლეთ გერმანია ჩამოყალიბდა როგორც ძლიერი, დემოკრატიული სახელმწიფო.

მოსკოვმა თავი დაგვანებოს

დასავლეთ გერმანიის აღორძინებამ მოსკოვის გაცოფება გამოიწვია. საბჭოთა გაზეთები სახავდნენ ადენაუერს ერთგვარ ახალ ჰიტლერად, რომელმაც შექმნა ძლიერი სახელმწიფო და რომელიც ცოტა ხანში ახალ ომსაც გააჩაღებდა.

ადენაუერს, როგორც ქრისტიან–დემოკრატს, სძულდა კომუნიზმი, სძულდა საბჭოთა კავშირი, რომელმაც გახლიჩა მისი სამშობლო. აქედან აიხსნება მისი მკვეთრი გამონათქვამები როგორც სსრკ–ს, ისე გდრ–ს მიმართ:

– არ არსებობს არავითარი გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა! არსებობს საბჭოთა საოკუპაციო ზონა!

მიუხედავად ამისა, ადენაუერი არ აპირებდა ძალისმიერი გზით გადაეჭრა პრობლემა. გფრ–ში ინერგებოდა დემოკრატიული ღირებულებები. დასავლეთ გერმანია არც ფიზიკურად და არც სულიერად იყო მზად ომის გასაჩაღებლად. პირიქით მას თავად ეშინოდა რუსული აგრესიისა, ამიტომაც ეძებდა მოკავშირეს ვაშინგტონში. როდესაც 1953 წლის ზაფხულში გდრ–ში ანტიკომუნისტურმა აჯანყებამ იფეთქა, ადენაუერი აშკარად შეშფოთებული იყო:

– რუსები ამას საბაბად გამოიყენებენ და დაგვარტყამენ!

კანცლერი განსაკუთრებით შეაშინა 1956 წლის უნგრულმა მოვლენებმა. საბჭოთა გაზეთები გაჰკიოდნენ, რომ უნგრეთის აჯანყება დასავლეთ გერმანიის ტერიტორიიდან მომზადდა, რომ თითქოს აქ იმყოფებოდა მეამბოხეთა ბაზები. როდესაც ხრუშჩოვმა უნგრეთში ტანკები შეიყვანა, ადენაუერმა გელენი იხმო:

– რაინჰარდ, რამდენად რეალურია რუსული საფრთხე?

– მაპატიეთ, ჰერ კანცლერ, ვერ გავიგე.

– რუსული გაზეთები გაჰკივიან, რომ უნგრეთის აჯანყება ჩვენი ტერიტორიიდან მომზადდა, რომ თურმე გფრ–ში იმყოფება უნგრელ პარტიზანთა ბაზები. შესაბამოსად რუსეთმა უნდა განახორციელოს დარტყმა ჩვენს ტერიტორიაზეც, რათა გაანადგუროს პარტიზანთა მითიური ბაზები.

გელენმა დაამშვიდა კანცლერი, თუმცა ადენაუერი საბოლოოდ მხოლოდ მაშინ დაწყნარდა, როდესაც ამერიკელებმა ოფიციალურად მისცეს უსაფრთხოების გარანტია.

ეპილოგი

1963 წელს 87 წლის კონრად ადენაუერი ნებაყოფლობით გადადგა. ოთხი წლის შემდეგ იგი გარდაიცვალა. თავის შემდეგ მან დატოვა ძლიერი დემოკრატიული გერმანია, ამიტომაც ისტორიამ ასე მოკლედ შეაფასა მისი მოღვაწეობა:

– კანცლერი, რომელმაც ააღორძინა გერმანია!

*                  *                   *                       *                          *                        *                      *
საგარეო პოლიტიკის უმთავრესი ასპექტები:ადენაუერის საგარეო პოლიტიკის მთავარი მიზანი იყო გერმანიის დაბრუნება საერთაშორისო თანამეგობრობაში და ჰიტლერელების აგრესიით დაზარალებული ქვეყნის გაუცხოების გადალახვა,რაც არცთუ ისე ადვილი განსახორციელებელი გახლდათ.

თანდათან,ნაბიჯ-ნაბიჯ ადენაუერმა დაიწყო ამ მიზნის განხორციელება. 1951 წელს გფრ გახდა ქვანახშირისა და ფოლადის ევროპული გაერთიანების ერთ-ერთი დამფუძნებელი.

(18 April 1951: the Treaty of Paris establishes the ECSC (European Coal and Steel Community): Paul Van Zeeland, Belgian Minister for Foreign Affairs; Joseph Bech, Minister for Foreign Affairs of Luxembourg; Carlo Sforza, Italian Minister for Foreign Affairs; Robert Schuman, French Minister for Foreign Affairs; Konrad Adenauer, Germand Federal Chancellor and Minister for Foreign Affairs; Dirk Uipko Stikker, Dutch Minister for Foreign Affairs (from left to right))

საგარეო პოლიტიკაში გადადგმული შემდეგი ნაბიჯები მიზნად ისახავდა აშშ-სთან ევროპის მეზობელ ქვეყნებთან დაახლოებას,რასაც ემსახურებოდა მისი ვიზიტები საფრანგეთში,იტალიაში,ინგლისში,ხოლო ორი წლის შემდეგ აშშ-ში.

1955 წელს ადენაუერის გერმანია ნატოს წევრი გახდა.

1955 წლის სექტემბერში ადენაუერი ოფიციალური ვიზიტით ეწვია მოსკოვს.

(In the picture, taken on September 11, 1955, we see standing in front of Maxim Gorki’s former dacha, which the Soviet host made available for use by the German delegation, from left to right: Nikolai Bulganin (Chairman of the Council of Ministers), Konrad Adenauer, Nikita Khrushchev (First Secretary of the Central Committee of the Soviet Union), Mikhail Pervuchin (First Deputy Chairman of the Council of Ministers); at left, behind Adenauer, stands Kurt-Georg Kiesinger (then chairman of the Bundestag’s foreign affairs committee). Photo by Hanns Hubmann.)

ადენაუერი გამოკვეთილად პროდასავლური ორიენტაციის პოლიტიკოსი გახლდათ: იგი მიემხრო დასავლეთს,რომელთანაც კავშირში იგი ქვეყნის გაერთიანების საკითხის გადაჭრის წინაპირობასაც ხედავდა.(ე.წ ადენაუერის გზა დღეს ერთობ აქტუალური თემაა საქართველოსთვის)ადენაუერი კომუნისტურ იდეოლოგიასთან ყოველგვარი კომპრომისის წინააღმდეგ გამოვიდა. ამრიგად,გაერთიანებულ გერმანიას იგი ხედავდა მხოლოდ დასავლეთის სამყაროსთან და მისი ნეიტრალიზაციის ყველა გეგმას უარყოფდა.

თავის მემურარებში ადენაუერი წერდა:’’გერმანელებს არ შეეძლოთ დაეშვათ გერმანიის გაერთიანება დასავლეთის ბლოკთან კავშირის შესუსტების და ევროპული ინტეგრაციის მიღწევაზე უარის თქმის ფასად.წინააღმდეგ შემთხვევაში,მისი აზრით,ევროპის ცენტრში გაჩნდებოდა დაუცველი,არავითარი კავშირებით გარანტირებული ქვეყანა.’’

მნიშვნელოვანი გარდატეხა მოხდა საფრანგეთ-გერმანიის ურთიერთობებში.

( French president, Charles de Gaulle, left, and German chancellor, Konrad Adenauer, signed the Elysee treaty at Versailles)

ადენაუერის დიპლომატიის და პოლიტიკური  კარიერის გვირგვინად მიაჩნიათ 1963 წლის 22 იანვარი,როდესაც პარიზში ელისეს მინდორზე იგი,გფრ-ის კანცლერი და საფრანგეთის პრეზიდენტი შარლ დე გოლი ერთმანეთს გადაეხვივნენ.საუკუნეობრივი ერთაშორისი მტრობა დაძლეულ იქნა.ხელი მოეწერა ორ ქვეყანას შორის მეგობრობის შესახებ ხელშეკრულებას. ’’ ნუ დაივიწყებთ-წარმოსთქვა მაშინ კონრად ადენაუერმა,-რომ მე ერთადერთი კანცლერი ვარ,რომელიც უმთავრესად ევროპის ერთიანობას მიიჩნევს,ხოლო შემდეგ საკუთარი სახელმწიფოსი.მე მზად ვარ მსხვერპლად შევწირო გერმანული გაერთიანება,თუ ჩვენ შევქმნით და შევალთ ძლიერ დასავლურ ბანაკში.ევროპული მომავალი საფრანგეთსა და გერმანიას შორის ურთიერთგაგებაში არის.’’

უფრო ადრე ,1961 წელს იგი ამბობდა:’’ჩვენი მიზანია,რომ მომავალი ევროპა გახდეს ერთიანი სახლი ყველა ევროპელისთვის,რომ ის გახდეს თავისუფლების ნავსაყუდარი.’’

Advertisements

Posted on February 4, 2010, in პოლიტიკოსები. Bookmark the permalink. Comments Off on კონრად ადენაუერი.

Comments are closed.

%d bloggers like this: